KILKA SŁÓW O HISTORII MUZYKI ROSYJSKIEJ…

„Muzyka rosyjska stanowi przejaw jednego z najciekawszych procesów rozwojowych w historii słowiańskich kultur muzycznych. Jej głęboki związek z muzyką ludową, jej korzenie sięgające bizantyjskiej kultury, jej bardzo wcześnie skrystalizowany wyraźnie narodowy charakter, jej świadome powiązanie tematyczne z problematyką społeczną – sprawiają, że stanowi ona dziś dla nas szczególnie interesujący rozdział historii muzyki ogólnoświatowej”. (Z.Lissa „Historia muzyki rosyjskiej”).

Historia muzyki rosyjskiej jest dla nas pouczająca z jednego głównego powodu: przejawiał się w niej od wieków organiczny związek muzyki artystycznej z twórczością ludową o wiele silniejszy, niż w innych kulturach słowiańskich, na które oddziaływała muzyka krajów zachodnioeuropejskich. 

Pierwsze dokumenty o charakterze ikonograficznym pochodzą z IX-XI wieku i nie dotyczą kultury słowiańskiej lecz scytyjskiej, bizantyjskiej, kaukaskiej, fińskiej i germańskiej. Są to przede wszystkim wiadomości o uprawianych gatunkach epickich nazwanych w XIX w. bylinami. Były to śpiewy z towarzyszeniem określonych instrumentów (gęśli, psałterium i chrotty) opisujące wyczyny bohaterów ludowych – zwłaszcza słynnych dowódców- z licznymi elementami mitologicznymi.

Ponieważ jednak muzyka ludowa była przez wieki przekazywana z pokolenia na pokolenie tradycją ustną, więc jej szczegółowe zrekonstruowanie jest prawie niemożliwe a na pewno bardzo trudne. Pismo nutowe, od czasu jego powstania znane było jedynie w cerkwiach i tam właśnie dokonywano selekcji i utrwalano na piśmie tylko niektóre utwory, oczywiście te, które kościół uważał za wartościowe i jemu potrzebne. W tych czasach muzykę ludową kościół uważał nie tylko za ars vulgaris, ale wręcz za sztukę diabelską, odwodzącą ludzi od ascezy i kierującą ich ku sprawom świeckim. Dlatego o ile pierwsze słowiańskie pieśni religijne zapisywano już w XII wieku, to pierwsze zapisy muzyki ludowej pochodzą dopiero z XVIII wieku.

Pieśni cerkiewne są więc najstarszym źródłem poznania kultury rosyjskiej. Dowiadujemy się z nich o istnieniu muzyki wielogłosowej (od XVI wieku), o pierwszych cechach muzykantów (zwanych igrcami-skomorochami) zajmujących się twórczością świecką i dworską, o instrumentach oraz o melodyce, rytmice i harmonice charakterystycznej dla tego obszaru geograficznego. Z późniejszych przekazów można dowiedzieć się o gatunkach pieśni ludowych, z których najpopularniejsze były: pieśni obrzędowe rodzinne (weselne, płacze pogrzebowe) i doroczne( żniwne, wiosenne, kolędy, magiczne); kołysanki: pieśni epickie (wspomniane wcześniej byliny) i ballady; pieśni liryczne; pieśni taneczne, korowodowe, czastuszki, pieśni szydercze i żartobliwe; pieśni żołnierskie i wreszcie pieśni masowe.

Muzyka instrumentalna pełniła głównie funkcję akompaniamentu do tańca, grano ją na rogach, bałałajce, skrzypcach i harmonii. Uprawiano także muzykę solową i zespołową, wówczas instrumentarium było dużo bogatsze – obok wyżej wymienionych występowały także takie instrumenty, jak fletnia Pana, flet podłużny z ustnikiem, trąbka klarnetowa (żalejka), lira korbowa, wielki bęben jednostronny, związane razem drewniane łyżki i drumla.


Z oczywistych względów nie mogę dokładnie omówić wszystkich elementów folkloru rosyjskiego, dlatego ograniczę się tylko do tych najistotniejszych.

Pierwszym przejawem muzyki artystycznej była moskiewska szkoła śpiewaków cerkiewnych powstała w poł. XVI wieku i kształcąca wokalistów do wykonywania pieśni o cechach narodowych, które zwano od określenia znaków służących do notacji pieśni znamiennyj razspiew. W XVII wieku ten jednogłosowy śpiew został stopniowo wyparty przez wielogłosowe partiesnoje pienije. Jego najdoskonalszą formą stał się religijny koncert chóralny a cappella.


Reforma Piotra I umożliwiła wprowadzenie nowych form przejętych z Europy Zachodniej. Powstawały więc przy dworach arystokratycznych i ziemiańskich zespoły instrumentalne oraz trupy operowe. Rozwijało się muzykowanie amatorskie a z drugiej strony na dworze carskim działali słynni kompozytorzy włoscy – G.Paisiello, G.Sarti i D.Cimarosa.


W II poł. XVIII wieku zaczęto organizować pierwsze koncerty publiczne, powstawały też teatry operowe (m.in. w Moskwie i Petersburgu). Pod wpływem rosyjskiego oświecenia zaczęła kształtować się narodowa szkoła kompozytorska, w której dominowała forma opery (pierwszym przedstawicielem był D.Bortniański) oraz liryka wokalna zwana rosyjskimi pieśniami, których twórcami byli F. Łubiański i G. Kozłowski. Muzykę instrumentalną w tym czasie reprezentowali D.Bortniański i I. Chandoszkin – twórca rosyjskiej szkoły skrzypcowej.

Na początku XIX wieku ogromną popularnością cieszył się romans ściśle związany z rosyjską poezją oraz opera narodowa oparta na treściach ludowych oraz melodiach, pieśniach i tańcach bogatego folkloru rosyjskiego.
Ojcem rosyjskiej opery narodowej został Michał Glinka, którego dzieła ( m.in. Życie za cara, Rusłan i Ludmiła) stały się wzorem dla kompozytorów działających w grupie zwanej Potężną Gromadką.  Należeli tu: Aleksander Borodin, Cesar Cui, Mikołaj Rimski-Korsakow, Modest Musorgski i Milij Bałakiriew. Kompozytorzy ci dążyli do stworzenia narodowego stylu opartego na folklorze rosyjskim. Starali się także (kontynuując dzieło M.Glinki) wykorzystać zdobycze romantycznej muzyki zachodnioeuropejskiej w zakresie orkiestracji, kolorystyki, harmonii w swych operach. Dzięki temu powstały takie dzieła, jak Borys Godunow M.Musorgskiego, Kniaź Igor A.Borodina czy Suita orkiestrowa Szeherezada M.Rimskiego-Korsakowa.

Największą indywidualnością twórczą muzyki rosyjskiej XIX wieku okazał się Piotr Czajkowski, który nie we wszystkim zgadzał się z założeniami twórców Potężnej Gromadki, niemniej jednak aprobował je w ogólnym zarysie. Zawdzięczamy mu przede wszystkim odkrycie emocjonalnej strony utworów. Dzieła Czajkowskiego charakteryzują się bowiem ogromnym uduchowieniem, dramatyzmem i niezwykłą uczuciowością. Dzięki temu utwory takie, jak Dama Pikowa, Eugeniusz Oniegin, Romeo i Julia, Jezioro Łabędzie, Dziadek do orzechów, Koncert fortepianowy b-moll , skrzypcowy D-dur i sześć Symfonii należą dziś do światowej czołówki dzieł orkiestrowych.

XX wiek przyniósł nowe spojrzenie na kompozycje, twórcy zaczęli poszukiwania w zakresie nowych brzmień i form, do muzyki przeniknęły elementy modernizmu, symbolizmu, ekspresjonizmu, witalizmu i innych prądów ogólnokulturowych. Kolejnymi wielkimi indywidualnościami w muzyce byli: Aleksander Skriabin, Sergiej Rachmaninow, Aram Chaczaturian, Sergiej Prokofiew, Igor Strawiński, Dymitr Szostakowicz i wielu innych może nieco mniej znanych kompozytorów.

Czy także nasze czasy okażą się tak płodne w wielkich twórców rosyjskich , jak XIX i XX wiek, tego z pewnością już się nie dowiemy. Możemy jedynie przypuszczać, że na tak ogromnym terytorium znajdą się kompozytorzy, którzy zdołają wybić się ponad przeciętność.

Krystyna Swoboda

Źródło: Filharmonia Sudecka

Reklamy

Dodaj komentarz

Brak komentarzy.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

  • PARTNERZY:

  • Gazeta rosyjska
  • Maj 2011
    Pon W Śr C Pt S N
    « Kwi   Czer »
     1
    2345678
    9101112131415
    16171819202122
    23242526272829
    3031